Simuliramo eksperimente različitih grupa u svijetu. Mi ne možemo raditi te eksperimente, ali ih možemo objasniti, sugerisati nove i praktično otvarati nove oblasti, od teorije katastrofa do kvantnog sprezanja, tuneliranja i novih efekata koje možemo istraživati jakim poljima i atonaukom – istakao je akademik Dejan Milošević na javnom predavanju ‘Fizika jakog polja i kvantna svjetlost’, održanom u Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine.
Predavanje, koje je organiziralo Odjeljenje prirodnih i matematičkih nauka ANUBiH, bilo je posvećeno savremenim istraživanjima u fizici jakog polja i atonauci, ali i rezultatima ostvarenim tokom 2026. godine. Među njima akademik Milošević posebno je izdvojio primjenu teorije katastrofa u fizici jakog polja, čime se otvara nova oblast istraživanja, eksperimentalnu potvrdu rezultata vezanih za cirkularno polarizovane više harmonike, istraživanja fundamentalnih problema kvantne fizike te povezivanje fizike jakog polja sa kvantnom optikom.
Govoreći o ovogodišnjim rezultatima naučnoistraživačke grupe Samophys (Sarajevo Atomic, Molecular & Optical Physics), koja djeluje na Odsjeku za fiziku Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, čiji je osnivač i voditelj akademik Milošević je naveo da grupa u 2026. godini ima 16 naučnih radova, od kojih je 13 objavljeno, a tri su u proceduri. Značajan dio radova objavljen je u visoko rangiranim međunarodnim naučnim časopisima.
Jedan od značajnih ovogodišnjih rezultata odnosi se na cirkularno polarizovane više harmonike. Akademik Milošević je prije više od dvije decenije objavio prve radove o generaciji viših harmonika pomoću bicirkularnog laserskog polja, a 2015. godine pokazao kako se pomoću plemenitih gasova mogu efikasno generisati cirkularno polarizovani X-zraci bez velikih akceleratorskih postrojenja. Ove godine istraživači Max Born instituta u Berlinu objavili su u časopisu Physical Review Research eksperimentalne rezultate koji su potvrdili tu teoriju.
Akademik Milošević je koautor rada, a teorijski je simulirao i objasnio rezultate eksperimenta. Ovakvo zračenje omogućava, između ostalog, proučavanje kiralnih sredina i dinamike elektrona sa atosekundnom vremenskom rezolucijom.Važan pravac predstavljenih istraživanja jeste povezivanje fizike jakog polja i atonauke sa fundamentalnim pitanjima kvantne fizike, odnosno kvantnim sprezanjem i kvantnim ‘brisačem’, kao i kvantnim tuneliranjem i atosatom. Atosekundna fizika omogućava praćenje procesa na vremenskim skalama reda 10⁻¹⁸ sekundi, a time i istraživanje ponašanja elektrona unutar atoma i molekula.
Posebnu pažnju akademik Milošević posvetio je i jakoj kvantnoj svjetlosti, odnosno tzv. BSV svjetlosti (bright squeezed vacuum – jaki stisnuti vakuum), i njenoj primjeni u fizici jakog polja. Riječ je o kvantnom stanju svjetlosti koje pokazuje velike kvantne fluktuacije i može dostići veoma visoke intenzitete.
“Iako je usrednjena vrijednost električnog polja te svjetlosti jednaka nuli kao kod vakuuma, ona ima kvantne fluktuacije, tako da daje vrlo veliki intenzitet. Mi smo je iskoristili da procese u jakom laserskom polju koje istražujemo ostvarimo sa tom kvantnom svjetlošću koja ima drugačije kvantne karakteristike. To ima puno primjena. Danas je ona jako aktuelna, od kvantnih informacija pa nadalje“, kazao je Milošević.
Kako je pojasnio, povezivanje kvantne optike, fizike jakog polja i atonauke omogućava istraživanje procesa koje ranije nije bilo moguće posmatrati na isti način.
“Kad imamo jako polje, onda imamo i atonauku, znači vrlo kratke vremenske intervale i možemo analizirati šta se dešava u samom atomu, ponašanje elektrona u atomu. Dobivamo neke kvantne osobine koje prije nismo mogli dobiti“, rekao je akademik Milošević.
Govoreći o mogućnostima istraživača iz Bosne i Hercegovine da budu konkurentni u oblastima koje se razvijaju u vodećim svjetskim naučnim centrima, Milošević je naglasio da su rezultati grupe međunarodno vidljivi i objavljeni u relevantnim naučnim časopisima. Među istraživačima je posebno izdvojio Dinu Habibovića, koji je ove godine učestvovao u osam radova, kao i istraživače Fatiha Žgalja, Damira Agačevića i Abdulaha Jašarevića.
Javno predavanje akademika Dejana Miloševića pokazalo je kako se od razvoja ultrajakih i ultrakratkih laserskih pulseva do kvantne svjetlosti otvaraju mogućnosti za istraživanje procesa u mikrosvijetu koji su donedavno bili izvan dosega nauke, ali i da istraživači iz BiH aktivno učestvuju u njihovom teorijskom objašnjenju i otvaranju novih istraživačkih pravaca.
Akademik Dejan Milošević jedan je od pionira istraživanja interakcije jakog laserskog polja i atoma i atonauke. Njegov naučnoistraživački rad obuhvata teorijsku atomsku, molekularnu i optičku fiziku, a tokom karijere sarađivao je i sa vodećim međunarodnim istraživačima u oblastima koje su kasnije bile predmet Nobelovih nagrada.Prema Elsevier/Stanford listi uvršten je među dva posto najuticajnijih naučnika u svijetu, dok ga ScholarGPS svrstava među visoko rangirane svjetske istraživače u više područja njegovog naučnog rada.
Cijelo predavanje dostupno je na YT kanalu Akademije nauka i umjetnosti BiH.
