Završen Svjetski kongres ekonomista u Beogradu: Svijet želi održive odgovore na izazove

Beograd je tokom pet dana trajanja XXI Svjetskog kongresa ekonomista bio jedno od najvažnijih mjesta globalne rasprave o budućnosti ekonomije, međunarodnih odnosa, tehnologije i javnih politika. Kongres Međunarodne ekonomske asocijacije, održan od 22. do 26. juna u Sava centru, okupio je više od hiljadu učesnika iz više od 80 zemalja, među kojima su bili dobitnici Nobelove nagrade, profesori najuglednijih svjetskih univerziteta, istraživači, predstavnici međunarodnih institucija i kreatori ekonomskih politika.
Za Srbiju i Savez ekonomista Srbije, koji je bio domaćin Kongresa, ovaj događaj imao je poseban značaj. Kako je istakao predsjednik Saveza ekonomista Srbije Aleksandar Vlahović, činjenica da je Svjetski kongres ekonomista prvi put održan u jugoistočnoj Evropi predstavlja veliko priznanje domaćoj ekonomskoj struci i potvrdu povjerenja koje je Međunarodna ekonomska asocijacija ukazala Beogradu.
Istovremeno, održavanje Kongresa u Srbiji označilo je i povratak ovog prestižnog skupa u Evropu nakon gotovo dvije decenije. U vremenu dubokih promjena globalnog poretka, Beograd je postao mjesto susreta različitih akademskih tradicija, ekonomskih škola i pogleda na budućnost svijeta.
Tema ovogodišnjeg Kongresa ‘Suprotstavljene vizije svijeta: globalizam ili nacionalizam, multilateralizam ili bilateralizam, demokratija ili autokratija’ – otvorila je pitanja koja daleko prevazilaze okvire ekonomske teorije. Rasprave vođene tokom Kongresa pokazale su da se ekonomija danas ne može odvojiti od geopolitike, tehnologije, klimatskih promjena, energetike, demokratije i društvene stabilnosti.
U Sava centru se govorilo o budućnosti globalizacije, novom ekonomskom poretku, industrijskim politikama, trgovinskim tenzijama, odnosima SAD i Kine, vještačkoj inteligenciji, tržištu rada, klimatskim politikama, monetarnoj stabilnosti, razvoju malih ekonomija i ulozi međunarodnih institucija u sve fragmentisanijem svijetu.
Posebnu pažnju privuklo je učešće troje dobitnika Nobelove nagrade za ekonomiju – Erica Maskina, Esther Duflo i Jeana Tirolea. Njihova predavanja i učešće u diskusijama dali su dodatnu težinu Kongresu i potvrdili njegov značaj u međunarodnoj akademskoj zajednici.
Pored nobelovaca, u Beogradu su govorili i neki od najuticajnijih ekonomista današnjice, među kojima su Dani Rodrik, Hélène Rey, David Autor, Gene Grossman, Arnaud Costinot, Justin Yifu Lin, Ralph Ossa, Elhanan Helpman, Torsten Persson, David Yang, David Daokui Li, Oleg Itskhoki, Lorenzo Caliendo, Wendy Carlin, Raquel Fernández i brojni drugi učesnici sa univerziteta poput Harvarda, MIT-a, Prinstona, Jejla, Stanforda, Berklija, Kolumbije, Oksforda, Pekinga, Tsinghua univerziteta, London School of Economics i drugih vodećih institucija.
Kroz plenarna predavanja, panele i više od 200 paralelnih sesija, Kongres je otvorio prostor za razmjenu ideja o tome kako će se svijet prilagođavati novim ekonomskim i političkim okolnostima. Jedna od važnih poruka bila je da globalizacija ne nestaje, ali se mijenja. Umjesto modela zasnovanog isključivo na efikasnosti i otvorenosti tržišta, sve veći značaj dobijaju otpornost, ekonomska bezbjednost, regionalizacija i strateški interesi država.
Veliki dio diskusija bio je posvećen i povratku industrijske politike. Nakon decenija u kojima je dominirala ideja da tržište samo treba da određuje pravce razvoja, danas i najrazvijenije ekonomije ponovo koriste aktivne državne politike kako bi zaštitile strateške sektore, razvile nove tehnologije i smanjile zavisnost od globalnih šokova. Ipak, učesnici su ukazivali da takve politike moraju biti pažljivo osmišljene, zasnovane na jasnim ciljevima i usmjerene na konkretne probleme, a ne na puki protekcionizam.
Vještačka inteligencija bila je jedna od tema koja se provlačila kroz veliki broj panela. Ekonomisti su razgovarali o tome kako će AI promijeniti produktivnost, tržište rada, obrazovanje, istraživanje i globalnu konkurenciju. Dok jedni u vještačkoj inteligenciji vide veliki potencijal za ubrzanje rasta i rješavanje složenih društvenih problema, drugi upozoravaju na rizike po zaposlenost, nejednakost i koncentraciju moći u rukama malog broja tehnoloških kompanija.
Kongres je otvorio i važne rasprave o klimatskim politikama i dekarbonizaciji. Učesnici su istakli da klimatska tranzicija više nije samo ekološko pitanje, već i pitanje industrijske konkurentnosti, fiskalne stabilnosti, energetske bezbjednosti i globalne pravičnosti. Posebno je naglašeno da zemlje različitog nivoa razvoja ne mogu imati iste obaveze, niti iste mogućnosti da finansiraju prelazak na ekonomiju sa nižim emisijama.
Značajan dio programa bio je posvećen i pitanjima jednakosti, položaja žena u ekonomskoj profesiji i pravnim reformama koje omogućavaju veće učešće žena na tržištu rada. Time je Kongres pokazao da savremena ekonomija ne govori samo o rastu, trgovini i finansijama, već i o kvalitetu institucija, društvenoj uključenosti i pravednijoj raspodjeli mogućnosti.
Pored glavnog programa, posebnu vrijednost imala je i RIDGE Summer School, održana paralelno na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Mladi ekonomisti, doktorandi i istraživači iz različitih delova svijeta imali su priliku da predstave svoje radove, dobiju komentare vodećih profesora i budu dio međunarodne akademske mreže. Time je Kongres, osim razmjene ideja među afirmisanim ekonomistima, otvorio prostor i za novu generaciju istraživača.
Za domaću akademsku zajednicu, studente, institucije i privredu, održavanje Kongresa u Beogradu predstavljalo je jedinstvenu priliku za neposredan kontakt sa ekonomistima koji oblikuju globalne debate i javne politike. Istovremeno, za Savez ekonomista Srbije to je bila potvrda da domaće institucije mogu da organizuju događaj najvišeg međunarodnog ranga.
U vremenu u kojem se stari modeli preispituju, a novi još nisu do kraja oblikovani, Kongres je otvorio pitanja na koja neće biti brzih i jednostavnih odgovora, ali upravo u tome leži njegov značaj. Pokazao je da je dijalog između nauke, politike, institucija i privrede neophodan ako svijet želi da pronađe održive odgovore na izazove koji ga čekaju.